Metanin Sahibi Kimdir? Bir Şirketin Arka Planına Yolculuk
Hepimiz bir şekilde metanın sahibi kimdir? diye sorgulamışızdır, değil mi? Hani o, koca bir işin arkasındaki gizemli el… Benim gibi normalde işin ucunu biraz fazla kaçıran biri için, bu sorunun cevabını bulmak neredeyse bir takıntı haline gelebilir. Özellikle bir arkadaşımın, “Ya, birileri bu şirketin sahibi olabilir ama kim? Yani, birinin bu kadar kontrolü nasıl elinde tutabiliyor?” demesiyle kafamda çakan ampul, bana hayatın en büyük bilmecesini çözüyormuşum gibi hissettirdi.
Ama tabii ki işler hiç de sanıldığı gibi basit değil.
Kimdir Bu Metanın Sahibi?
Şimdi, diyelim ki bir şirketin sahibini bulmak istiyorsunuz. “Metanin sahibi kimdir?” sorusu, aslında o kadar basit bir soru değil. Çünkü şirketin sahibi, genelde çok daha derin ve karmaşık bir yapının parçasıdır. Bunu düşünürken, kendi hayatımdan küçük bir örnek vermek istiyorum.
Geçenlerde, kuzenimle bir kafede buluştuk. Ben, kafede her zaman olduğu gibi “sohbetin” bir şekilde en derin konulara evrilmesini sağladım. Konu, “Metanin sahibi kimdir?” diye çıktı.
Ben: “Hadi bakalım, bu hafta da biraz derinleşelim. Metanın sahibi kimdir, sence?”
Kuzenim: “Abi, kim olacak? Herhalde CEO falan.”
Ben: “Ya, ama ben onu demiyorum. Bir şirketin arkasındaki gerçek güç kim?”
Kuzenim: “İyi de, patron değil mi?”
Ben: “Evet ama işte… Derin soru bu. Patron dediğimiz kişi gerçekten sadece patron mu?”
Tabii, kuzenim konuyu hemen geçiştirdi, “Patron her şeyi bilir, sen ne kadar düşünüyorsan o kadar düşün” dedi. Ama o an, kafamda bir soru daha doğdu: “Peki, metanın sahibi gerçekten patron mu, yoksa patronun patronu kim?”
Metanın Sahibi Kimdir? Biraz Düşünelim
Bir şirketin sahibi, çoğu zaman “işte şu kişi” diye gösterilebilen biri olmayabilir. Arka planda neler döndüğünü kimse bilemez. Mesela, düşünsenize, bir gıda markasının en büyük hissedarının kim olduğunu, kaç kişi bunu elinde tutuyor ve asıl kararları kimler veriyor? Zaman zaman, her şeyin sahibinin bir grup anonim yatırımcıdan oluştuğunu fark ediyorsunuz. İsimler, yüzler, kimseyi tanımıyorsunuz ama güç onlarda!
Bir sabah ofiste bir arkadaşım iş yerinde ciddi bir değişiklik olduğunu söyledi. Sonra ne oldu, biliyor musunuz? Bütün o yeni ofis açılışlarını, çalışanları motive etmek için verilen ödülleri… En sonunda, “Metanın sahibi kimdir?” sorusunun cevabını bulmuş olduk: Şirketin sahibi değil, şirketin yatırımcılarıydı.
İç Ses: “Yani yatırımcılar mı? Hani şu ceketli adamlar mı? O kadar kafa karıştırıcı ki!”
Evet, her şeyin arkasındaki “sahipler”, belki de öyle göründükleri gibi sahip değil. Belki de sadece iyi bir yönetim stratejisiyle, bazıları yönetimin en tepe noktasına oturur. Ama ne olursa olsun, işleri bizler gibi görünmeyen, gizli kahramanlar yönetir.
Aşağıda Bir İşin Gerçek Sahibi Kimdir?
Örnek vermek gerekirse, bir yazılım şirketini ele alalım. Yazılımcılar kod yazıyor, testler yapıyor, uygulamalar geliştirilip güncelleniyor ama şirketin kârına kim karar veriyor? Bir yazılım geliştirme projesinin en büyük sahibinin, yazılımcılardan değil, proje yöneticisinden ya da CEO’dan daha çok kar elde edeceğini düşündüm. Ama, sonra düşündüm ki, belki o proje yöneticisi de hisse sahibi bir yatırımcıdır ve asıl işin sahibi, yöneticiler değil, arka plandaki gizli sermayedarlardır.
Gerçekten de, kimsenin bilmiyor gibi göründüğü bir yerde birileri rahatça gelir ve her şeyi alıp götürebilir. İşte bu yüzden metanın sahibi kimdir? sorusu, genelde basit bir cevaba sahip değildir. Herkesin sahip olduğu bir şey olduğu için, aslında kimse net bir şekilde sahip değildir. Yani, hâlâ benim kafamda deli sorular var.
Ben: “Yani bu durumda, en büyük sahip kim peki? Şirketin sahibi mi, yatırımcılar mı, yoksa patronun patronu mu?”
Kuzenim: “Bilmiyorum abi, ben restoran siparişi verdim, sonra cevabı verirsen ararım.”
Sonuçta: Sahiplik ve Kontrolün Sınırları
Herkesin düşündüğü kadar basit olmayan bir soru bu. Metanın sahibi kimdir? sorusu, birçok farklı cevaba sahip olabilir. Belki de, en doğru cevap, bunun çok katmanlı bir mesele olduğunu fark etmek olacak. Bir şirketin sahibini tanımadan, sahiplik üzerine konuşmak kolay; ama gerçekten derine indiğinizde, işin içinde kimlerin olduğunu, kimlerin adını duymadan çalıştığını, kimlerin hep arka planda gizlendiğini görmek zor.
Bu yazının sonunda ise bildiğimiz tek şey, “Metanın sahibi kimdir?” sorusunun aslında her zaman başka bir anlam taşıdığıdır. Gerçek sahipleri her zaman farklı kişiler olabilir; bu bazen CEO, bazen anonim yatırımcılar, bazen de başka güç odaklarıdır. Ama en önemlisi, bu yolculukta hep bir şeyin sahibi olmanın, bir yere ait olmanın verdiği huzuru aramaktır.